Tân tổng trưởng giáo lý đức tin: một đức tin cởi mở

§ Vũ Văn An

Theo tin Zenit ngày 25 tháng 7/2012, trong một cuộc phỏng vấn của Tờ L’Osservatore Romano, Đức TGM Gerhard Ludwig Muller, Tân Tổng Trưởng Thánh Bộ Giáo Lý Đức Tin đề cập tới nhiều vấn đề từ nền giáo dục thiếu thời đến liên hệ với Đức Đương Kim Giáo Hoàng và nền thần học giải phóng cũng như cuộc khủng hoảng trong ban lãnh đạo một tổ chức lớn của các hội dòng nữ Hoa Kỳ.

Vai trò mới

Đức TGM Muller cho biết nhờ là thành viên của Thánh Bộ Giáo Lý Đức Tin trong nhiều năm trước, ngài đã có dịp gặp gỡ nhiều vị hồng y và giám mục, nên rất kính phục phương thức làm việc tận tâm và theo tinh thần hiệp đoàn của Thánh Bộ này. Cũng nhờ thế, các trách vụ của Thánh Bộ không hẳn xa lạ đối với ngài. Ngoài ra, trong nhiều năm qua, nhờ là thành viên của Ủy Ban Thần Học Quốc Tế, ngài đã có dịp hợp tác với nhiều thánh bộ khác. Tuy nhiên, ngài thú thực rằng vẫn còn nhiều điều mới mẻ và chưa được nghe tới. Nên cần nhiều thời gian nữa, ngài mới quen thuộc với cơ cấu phức tạp của Giáo Triều. Và dĩ nhiên vai trò tổng trưởng là điều mới lạ đối với ngài. Là thành viên, ngài chỉ có nhiệm vụ nghiên cứu các tài liệu đã được chuẩn bị cho Thánh Bộ và tham dự vào việc tư vấn. Nay, đích thân ngài phải tiến hành và hướng dẫn công việc hàng ngày với những người làm việc trong Thánh Bộ, chuẩn bị và hành động theo các quyết định một cách chính xác. Nhưng ngài biết ơn Đức Thánh Cha đã tín nhiệm trao phó trọng trách này cho ngài.

Theo ngài, các vấn đề dự liệu thì hết sức lớn lao nếu ta nhìn vào Giáo Hội phổ quát, với rất nhiều thách đố cần giải quyết cũng như một số các nản lòng đang lan rộng trong nhiều môi trường mà ta cần vượt qua. Ta cũng có vấn đề phe nhóm nữa, phe tả phe hữu, như người ta thường nói; vấn đề này cũng cần nhiều thì giờ và chú tâm. Ở đây, ta có cái nguy cơ quên mất nhiệm vụ chính của chúng ta là công bố Lời Chúa và giải thích đúng đắn học lý của Giáo Hội. Chúng ta xác tín rằng không có gì thay thế được sự mạc khải của Thiên Chúa nơi Chúa Giêsu Kitô.

Mạc khải trả lời những vấn nạn vĩ đại của con người mọi thời. Đời tôi có ý nghĩa gì? Tôi đối diện với đau khổ ra sao? Liệu có hy vọng gì bên kia cái chết, khi đời quá vắn vỏi và đầy khó khăn? Chúng ta xác tín một cách nền tảng rằng viễn kiến thế tục và duy nội tại (immanentistic) là không đủ. Ta không thể tìm được câu trả lời thỏa đáng từ chính ta. Chính vì thế, Mạc Khải là một nhẹ gánh, vì ta không nên tìm các câu trả lời một cách mò mẫm bằng mọi giá. Tuy nhiên, khả năng của ta lớn đến nỗi khiến con người nhân bản của ta có khả năng đạt tới vô hạn (capax infiniti). Thiên Chúa vô hạn tự tỏ mình ra cho ta trong Chúa Kitô. Chúa Kitô là câu trả lời cho các vấn đề sâu sắc nhất của ta. Nhờ thế, chúng tôi sẵn sàng giáp mặt với tương lai trong hân hoan và mạnh mẽ.

Hậu cảnh: một đức tin cởi mở

Thân phụ Đức TGM Muller là công nhân tầm thường tại công ty Opel ở Russelsheim, trong suốt 40 năm. Gia đình ngài sống tại Mainz-Finthen, rất gần địa điểm do người Rôma thiết lập và hiện nay vẫn còn nhiều vết tích như đường dẫn nước (aquaduct) chẳng hạn. Điều này khá biểu tượng, vì ngài cho là ngài có dấu ấn Rôma. Ở Mainz, dân chúng rất ý thức về di sản này và tự hào về nó. Có được một chân trời Rôma trong trái tim Đức đã để lại nơi họ một dấu chỉ. Và khi bạn là người Công Giáo, hai thực tại này tự động dính kết với nhau. Thân mẫu ngài là một bà nội trợ. Ngài rất biết ơn cha mẹ đã giáo dục ngài theo chuẩn mức quân bình nhân bản, không quá nghiêng về hướng này hay hướng nọ. Nhờ thế, anh chị em ngài lớn lên trong niềm tin Công Giáo và các thực hành của Đạo, hoàn toàn quân bình giữa tự do và trói buộc, với các nguyên tắc rõ ràng. Cho đến nay, lúc nào ngài cũng nhất trí với cha mẹ.

Sau đó, việc nghiên cứu thần học đã đem lại cho ngài một chiều kích sâu sắc hơn về đức tin. Điều quan trọng là sau khi chọn con đường trở thành linh mục, ngài liên tiếp gặp được nhiều linh mục gương mẫu về cuộc sống tâm linh và sinh hoạt trí thức. Đối với ngài, không hề có mâu thuẫn giữa việc làm linh mục và việc nghiên cứu. Ngài luôn xác tín rằng đức tin Công Giáo tương hợp với những đòi hỏi trí thức cao nhất và ta không nên trốn mặt, dấu ẩn. Giáo Hội từng tự hào có được rất nhiều nhân vật vĩ đại trong lịch sử văn hóa. Chính vì vậy, ta có thể vững tâm đáp ứng các thách thức lớn lao nhất của khoa học tự nhiên, của khoa sử, của xã hội học và chính trị học. Đức tin mang đặc điểm của một sự cởi mở lớn nhất. Nó là mối tương quan bản thân với Thiên Chúa, mang theo mình mọi kho tàng của khôn ngoan. Chính vì thế, lý trí hữu hạn của ta luôn luôn chuyển động hướng về Thiên Chúa vô hạn. Ta luôn có thể học được điều mới lạ và hiểu một cách hết sức sâu sắc sự phong phú của Mạc Khải. Ta sẽ không bao giờ múc cạn được nó.

Là một giám mục, ngài tiếp tục nhấn mạnh với các chủng sinh rằng căn tính của ơn gọi làm linh mục nằm trong nhu cầu gặp được các linh mục chân chính. Đức tin luôn bắt đầu với những cuộc gặp gỡ bản thân, bắt đầu với cha mẹ, với các linh mục, các bằng hữu, với giáo xứ, với giáo phận, với đại gia đình là Giáo Hội hoàn vũ. Ta không bao giờ nên sợ cuộc chạm trán trí thức; ta không có một đức tin mù quáng, nhưng không được rút gọn đức tin theo phương thức duy lý. Ngài hy vọng rằng ai cũng cảm nhận như ngài: là tự nhận diện mình một cách đơn sơ và không có vấn đề gì cả với đức tin Công Giáo và với việc thực hành đức tin này. Nó là niềm tin tươi đẹp nhất.

Với Đức Bênêđíctô XVI

Đức Bênêđíctô XVI đã ủy thác cho Đức TGM Muller toàn bộ sưu tập (Gesammelte Schriften) của ngài, cũng như căn hộ ở Rôma nơi ngài cư ngụ cho tới lúc được bầu làm giáo hoàng năm 2005, trong đó còn rất nhiều sách vở của ngài. Nói về việc này, Đức TGM Muller cho hay: lúc còn là sinh viên, ngài đã say mê đọc cuốn “Dẫn Nhập Vào Kitô Giáo” của Joseph Ratzinger. Cuốn này xuất bản năm 1968, vào thời điểm có nhiều sáo trộn trong các chủng viện. Nhưng trong cuốn sách, việc tuyên xưng đức tin của Giáo Hội đã được giải thích một cách đầy thuyết phục, phân tích bằng lý trí và giải thích một cách đầy thế giá. Đây là một đề tài quan trọng lên đặc điểm cho toàn bộ công trình thần học của Joseph Ratzinger: đức tin và lý trí. Sau đó, ngài đích thân được gặp và học hỏi Ratzinger. Khi làm phụ khảo (docent) và làm giám mục, Ratzinger luôn hỗ trợ và là điểm tham chiếu của ngài. Đối với ngài, Ratzinger như một người bạn với tình phụ tử, vì hơn ngài đến một thế hệ.

Đức TGM Muller nghĩ rằng lý do ngài tới Rôma chắc chắn không phải là để chồng chất thêm vấn nạn cho Đức Giáo Hoàng mà là để đỡ đần cho ngài một phần công việc, không trình cho ngài những việc có thể giải quyết được ở bình diện của chúng ta. Đức Thánh Cha có sứ mệnh quan trọng phải công bố Tin Mừng và củng cố anh chị em trong đức tin. Nhiệm vụ của chúng ta là phải giải quyết các vấn đề ít làm người ta vui lòng hơn, để ngài khỏi phải gánh quá nhiều chuyện, mặc dù ngài vẫn được thông tri về các vấn đề chủ yếu.

Về Thánh Bộ Giáo Lý Đức Tin

Hỏi ngài nghĩ gì về việc Đức Pholô VI đổi danh xưng của Văn Phòng Thánh thành Thánh Bộ Giáo Lý Đức Tin, Đức TGM Muller cho hay: Giáo Hội trước nhất là một cộng đồng đức tin; thành thử đức tin mạc khải là thiện ích quan trọng nhất mà ta phải chuyển giao, công bố và che chở. Chúa Giêsu đã ủy thác cho Thánh Phêrô và các vị kế nhiệm ngài huấn quyền phổ quát, Thánh Bộ Giáo Lý Đức Tin có nhiệm vụ phục vụ huấn quyền này. Bởi thế, Thánh Bộ có trách nhiệm đối với những gì có liên quan tới toàn thể Giáo Hội một cách sâu sắc: đức tin dẫn ta tới cứu rỗi và hiệp thông với Thiên Chúa và hiệp thông với nhau. Đức TGM nghĩ rằng khía cạnh quan trọng nhất của việc biến đổi Thánh Bộ này không hẳn là mối tương quan với các định chế khác của Tòa Thánh, mà đúng hơn là hướng đi chính cho công việc của nó. Đức GH Phaolô VI muốn khía cạnh tích cực phải được đặt lên hàng đầu: Thánh Bộ phải trước hết phát huy đức tin và làm cho nó ra dễ hiểu, đó mới là nhân tố quyết định. Thêm vào đó còn có sự kiện này: đức tin phải được bảo vệ chống lại mọi sai lầm và hạ giá. Thực thế, hiện nay, ta đang cần có hy vọng và dấu chỉ để bắt đầu lại. Nhìn ra thế giới, nhất là các nước Âu Châu, là các nước ngài đương nhiên biết nhiều hơn cả, ta thấy các chính trị gia và kinh tế gia đang thực hiện được nhiều công trình kỳ diệu; nhưng họ không phải là người ta chạy đến trước tiên khi đụng tới vấn đề thông truyền hy vọng và lòng tin. Chính ở đây, Đức TGM thấy một trong các trách vụ lớn lao của Thánh Bộ và của Giáo Hội nói chung: ta phải tái khám phá đức tin và làm nó rạng chiếu trở lại như một sức mạnh tích cực, như một sức mạnh của hy vọng và như một tiềm năng vượt thắng được tranh chấp và căng thẳng, và tiếp tục gặp nhau trong việc tuyên xưng Thiên Chúa duy nhất và Ba Ngôi.

Nhưng đức tin được thể hiện trong Thánh Lễ, trong đời sống Kitô hữu, trong gia đình. Trên thực tế, Thánh Bộ chỉ biết hỗ trợ. Hiện đã có nhiều bản văn giá trị cho trẻ em, người trẻ và người trưởng thành, song song với các nghiên cứu thần học và các văn kiện của huấn quyền. Thượng Hội Đồng sắp tới về Phúc Âm Hóa sẽ đem tới cho các tham dự viên và toàn thể Giáo Hội một thúc đẩy mới để thông truyền đức tin. Nhiệm vụ bản thân của Đức TGM là khuyến khích các giám mục và các thần học gia trong chiều hướng này. Ta phải củng cố lẫn nhau. Chính Chúa từng nói với Thánh Phêrô: hãy củng cố anh chị em con. Điều này đúng cho Đức Giáo Hoàng, nhưng không phải chỉ cho riêng ngài. Trái lại, đối với những ai công bố, điều quan trọng là phải đứng trên bình diện đức tin, sử dụng các tài nguyên đức tin, Thánh Kinh, Giáo Phụ, văn kiện của các công đồng và của các vị giáo hoàng, các nhà thần học vĩ đại và các soạn giả tu đức. Khi điều đó không xẩy ra, mọi sự đều khô cằn và trống rỗng. Trái lại, khi hân hoan và cương quyết chấp nhận đức tin, sự sống sẽ được tái sinh.

Thánh Kinh cung cấp cho ta một số hình ảnh tuyệt đẹp: ánh sáng trên đế đèn, muối mang vị mặn cho mọi sự, Tin Mừng như men trong thế giới. Là giám mục một giáo phận, là linh mục coi sóc các linh hồn, ai cũng thấy những con người thực. Ta thấy họ một cách cụ thể trong tình huống đời thực. Ta không thể công bố Tin Mừng cho họ nếu ta không yêu họ và không thấy nơi mỗi người họ một huyền nhiệm, một hình ảnh và hoạ ảnh Thiên Chúa. Ta phải tiếp tục nhắc đi nhắc lại rằng Chúa Kitô chết trên thập giá vì hết mọi người chúng ta. Ta ý thức rằng ơn gọi của ta là trở thành bằng hữu của Thiên Chúa và nhờ thế khám phá ra ta thực sự hướng về niềm hy vọng nào. Điều này sẽ phá tan hoài nghi trong tâm hồn ta. Người vô thần và kẻ thù của Giáo Hội nên tự hỏi họ bằng một tinh thần tự phê xem họ có phương thế cứu rỗi nào để hiến cho con người thời nay hay không.

Nam Mỹ

Đức TGM Muller thường tới Châu Mỹ Latinh, tới Peru và nhiều nước khác trong vùng. Năm 1988, ngài được mời dự cuộc hội thảo với Gustavo Gutierrez (thần học giải phóng). Là một thần học gia người Đức, ngài khá dè dặt, vì biết rõ hai tuyên bố của Thánh Bộ Giáo Lý Đức Tin năm 1984 và năm 1986 về nền thần học giải phóng này. Tuy nhiên, ngài thấy cần phải phân biệt giữa nền thần học giải phóng bị hiểu sai và nền thần học giải phóng được hiểu đúng. Ngài tin rằng mọi nền thần học tốt đều phải đề cập tới sự tự do và vinh quang của con cái Thiên Chúa. Tuy thế, chắc chắn phải bác bỏ sự pha trộn học thuyết tự cứu rỗi của Macxít với sự cứu rỗi do Thiên Chúa ban. Đàng khác, ta phải thành thực tự hỏi mình rằng: ta phải ăn nói ra sao về tình yêu và lòng thương xót của Chúa khi giáp mặt với nỗi khổ đau của biết bao con người không có thực phẩm, nước uống, chăm sóc sức khỏe, của biết bao con người không biết làm sao đem tương lai lại cho con cái, phải ăn nói ra sao tại những nơi nhân phẩm thực sự không có, nơi nhân quyền bị kẻ mạnh làm ngơ? Phân tích đến cùng, ta chỉ làm được điều đó nếu ta sẵn sàng hiện diện với người khác, chấp nhận họ là anh chị em, không có thái độ cha chú, nhìn người từ trên cao. Nếu ta biết coi ta như gia đình của Chúa, thì ta có thể góp phần làm cho các tình huống phi nhân kia thay đổi và cải thiện.

Tại Âu Châu, sau Thế Chiến II và nhiều nền độc tài, ta đã xây dựng được một xã hội dân chủ mới, cũng là nhờ học thuyết xã hội Công Giáo. Là Kitô hữu, ta phải nhấn mạnh rằng chính từ Kitô Giáo, các giá trị như công lý, liên đới và phẩm giá nhân vị đã được đưa vào các hiến pháp. Ngài xuất thân từ Mainz, nơi có vị giám mục vĩ đại Baron Wilhelm Emmanuel von Ketteler, vốn đi tiên phong trong các vấn đề xã hội. Nhờ thế, đưá trẻ nào của Mainz cũng có sự say mê xã hội trong dòng máu của mình. Và họ hãnh diện về chuyện ấy. Đức TGM Muller đã tới Châu Mỹ với những hậu cảnh ấy. Trong suốt 15 năm, năm nào ngài cũng qua đó sống 2 hay 3 tháng, trong những điều kiện rất đơn giản. Thoạt đầu, vì là người Trung Âu, nên điều gì xem ra cũng khó khăn. Nhưng khi đã đích thân hiểu biết con người ở đấy, thấy họ sinh sống ra sao, ngài đã hân hoan tiếp nhận lối sống kia. Ngoài ra, ngài cũng đã tới Nam Phi với ca đoàn nổi tiếng Domspatzen, do bào huynh của Đức Giáo Hoàng điều khiển. Ngài đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo tại các chủng viện và đại học, không những ở Châu Mỹ Latinh, mà cả ở Âu Châu và Bắc Mỹ nữa. Nhờ thế, ngài có cảm nghiệm này: bạn thấy mình ở nhà tại khắp mọi nơi; bất cứ nơi nào có bàn thờ, Chúa Kitô đều có mặt; bất cứ bạn ở đâu, bạn vẫn là thành phần của đại gia đình Thiên Chúa.

Còn đối với nhóm Lefèbre hay các nữ tu Hoa Kỳ thì sao? Đối với tương lai Giáo Hội, điều quan trọng là thắng vượt các kình chống ý thức hệ, bất kể chúng từ đâu tới. Chỉ có một mạc khải duy nhất của Thiên Chúa nơi Chúa Giêsu Kitô và mạc khải này đã được ủy thác cho toàn thể Giáo Hội. Bởi thế sẽ không có thương lượng nào về Lời Thiên Chúa, và người ta không thể vừa tin vừa không tin cùng một lúc. Người ta không thể tuyên ba lời khấn dòng để rồi không coi trọng chúng. Tôi không thể tham chiếu truyền thống Giáo Hội để rồi chỉ chấp nhận một phần nào của nó. Con đường của Giáo Hội dẫn ta về phía trước và tất cả mọi người đều được mời gọi không phải để tự giam mình vào lối suy nghĩ chỉ biết kính trọng mình, mà đúng hơn, để chấp nhận sự sống và niềm tin trọn vẹn của Giáo Hội.

Đối với Giáo Hội Công Giáo, điều hiển nhiên là đàn ông và đàn bà đều có cùng một giá trị: điều này đã được khẳng định ngay trong trình thuật sáng thế và được xác nhận trong trật tự cứu chuộc. Con người nhân bản không cần tự giải phóng mình hay tự tạo hoặc tự phát minh ra mình; anh ta đã được giải phóng và giải thoát nhờ ơn thánh Chúa. Nhiều lời tuyên bố liên quan tới việc chấp nhận cho nữ giới được thụ phong các chức thánh đã quên khuấy một khía cạnh quan trọng của thừa tác vụ linh mục. Làm linh mục không có nghĩa là tạo ra một địa vị cho riêng mình. Người ta không thể coi thừa tác vụ ấy như một thứ địa vị quyền lực thế gian và nghĩ rằng giải phóng sẽ hiện hữu khi nào mọi người đều có thể chiếm được địa vị ấy. Đức tin Công Giáo biết rằng ta không có quyền ấn định ra các điều kiện để chấp nhận nữ giới vào thừa tác vụ linh mục. Nó cũng biết rằng phía sau việc làm linh mục, luôn luôn có ý muốn và lời mời gọi của Chúa Kitô. Đức TGM Muller kêu gọi mọi người từ bỏ tranh cãi và các ý thức hệ để tắm gội học thuyết của Giáo Hội. Trên thực tế, tại Hoa Kỳ, các tu sĩ nam nữ vốn thực hiện nhiều điều kỳ diệu cho Giáo Hội, trong lãnh vực giáo dục và đào tạo giới trẻ. Chúa Kitô đang cần người trẻ biết theo con đường này và biết đồng hóa mình với chính các chọn lựa nền tảng của riêng họ. Công Đồng Vatican II đã đưa ra nhiều điều rất hay cho việc canh tân đời sống tu trì, cũng như cho ơn gọi chung phải nên thánh. Điều quan trọng là củng cố lòng tin lẫn nhau hơn là cố gắng chống lại nhau.

Nhận xét về việc những năm gần đây, bộ trưởng Thánh Bộ Giáo Lý Đức Tin không còn là người Ý nữa, Đức TGM Muller cho hay: thoạt đầu vì đường xá xa xôi, nên phần lớn người trong giáo triều đều xuất thân từ những thành phố lân cận Rôma. Ngày nay, các phương tiện kỹ thuật tân tiến đã giúp ta sống tính công giáo của Giáo Hội một cách cụ thể hơn. Tuy thế, vì tính tối thượng của Đức Giáo Hoàng được liên kết với Rôma, nên hiển nhiên giáo triều vẫn đông người Ý. Nhưng việc quốc tế hoá vẫn phải tính đến tính công giáo của Giáo Hội. Ngay từ thời Đế Quốc Rôma, cũng đã có nhiều Kitô hữu ở Rôma và nhiều vị giáo hoàng đã xuất thân từ những nơi khác, như Phương Đông chẳng hạn. Ngày nay cũng thế, chúng ta hết thẩy đều là thành viên của một gia đình và phải là bộ máy tạo tiến bộ thực sự cho nhân loại. Thực vậy, không một tổ chức nào khác có được chiều kích quốc tế này, một chiều kích bao trùm cả nhân loại và hoàn toàn cam kết với việc đoàn kết mọi con người và mọi dân tộc. Bất cứ khi nào cử hành Thánh Lễ, ta đều chia sẻ cái phần thân thiết nhất trong xác tín của ta và ta có cùng một hiệp thông như nhau vào sự sống với Chúa Kitô, cho dù văn hóa và ngôn ngữ của ta có khác biệt. Ta lập tức nhận ra rằng ta là một, ta là chi thể của một cơ thể và ta đang cùng nhau xây dựng đền thờ Thiên Chúa. Theo một nghĩa nào đó, quả đây là bước nối tiếp của kinh nghiệm Hiện Xuống: ta đến từ mọi quốc gia để cùng nhau ngợi ca Thiên Chúa, nghe Lời Chúa bằng chính ngôn ngữ của mình. Chúa Thánh Thần đang nói với ta bằng ngôn ngữ tình yêu, một ngôn ngữ hợp nhất tất cả chúng ta trong Thiên Chúa, Cha chúng ta.

Vũ Văn An

Đọc nhiều nhất Bản in 26.07.2012. 19:14